Cilmi baarayaal Maraykan ah oo kaashanaya ganacsato dhaqaale fara badan haysata ayaa billaabay mashruuc ay Computer-ka Laptop-ka, oo ah kuwa la sidan karo, ugu deeqayaan carruurta danyarta ah ee dhigata iskuullada ku yaalla dalalka saboolka ah. Qiimaha Computer-kan ayaa noqonaya mid aan ka badnayn $100.

Tijaabooyin laga sameeyey dalalka Cambodia iyo Brazil ayaa muujiyey in xiisaha ay carruurtu u qabaan Computer-kan uu cirka ku shareeray ardayda doonaysa inay waxbartaan.

Billowgii mashruuca

Mashruucan wuxuu maskaxdiisa ka soo maaxday Professor Nicholas Negroponte, oo macallin ka ah jaamacadda sida wayn loogu qaddariyo dhanka tiknoolajiyada, waa Massachusets Institute of Technology, ama MIT,   oo ku taalla magaalada Boston ee cariga Maraykanka.

Sanadkii 1999 ayay qoyska Prof. Negroponte iskuul ka fureen tuulo ku taalla dalka Cambodia, halkaas oo ay ku rakibeen matoorro korontada dhaliya iyo diish ama sattelite soo jiidda xiriirka Internetka.   Dhowr bilood kadib, carruurtii ka ag dhawaa tuulada ayaa billaabay inay iskuulkaas raxanraxan ugu soo qulqulaan. Carruur aan waligood xitaa koronto arag ayaa durbadiiba billaabay inay dhex jibaaxaan badweynta Internetka.

“Tuuladu ma lahan koronto iyo taleefon iyo taleefishin midna, sidaas oo ay tahayse, carruurtu waxay iskuulka u qaataan computer leh xiriirka Internetka,” ayuu yiri Negroponte. 

Prof. Negroponte wuxuu billaabay inuu ku fekero in haddii computerkan yar, oo marka kor laga arko la moodo alaabta carruurto ku cayaaraan, lagu asqeeyo dhulka saboolka ah, ay carruur badan oo waxbarasho la’aani dilootay xiiseyn lahaayeen iskuullada.

Hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada iyo dhaqanka ayaa ku qiyaaastay in carruur ka badan 500 oo milyan ay waxbarasho la’aani ku hayso dacallada dunida, gaar ahaan dalalka saboolka ah.

Prof. Negroponte ayaa markaas intuu fasax ka qaatay shaqadiisa, curiyey hay’ad aan faa’iido doon ayahn oo la yiraahdo “One Laptop Per Child,” ama “hal computer cunuggiiba.”

Laakiin waxaa u caddaatay inuusan computerrada caadiga ah ee qiimohoodu kor u dhaafayo $2,000 ee dollar uusan deeqsiin karin malaayiinta carruurta ah ee waxbarasho la’aantu hayso.

Computer $100 jooga

Sidaas awgeed ayay ku dhalatay fikradda ah in la sameeyo computer loogu yeero “Computer-ka $100 jooga,” kaasoo loo farsameeyey inuu ku badbaado isla markaana ku shaqeeyo dhul aan nadiif ahayn, oo walibana ay korontadiisu xaddidan tahay. Injineeradii dhisay waxay si gaar ah masxkaxda ugu hayeen carruur, markii ay dhisayeen computer-kan. Batarigiisu wuxuu shaqayn karaa 13 saacadood oo xiriir ah, haddii biyo lagu dhex ridana howlgalkiisu waxba isuma dhimayaan.

Waxaa intaas sii dheer in batarigiisa la kaarikayn karo iyadoo aan koronto la isticmaalin. Wuxuu leeyahay dhag la qabto oo la wareejiyo. Halkii wareeg-ba wuxuu dhalinayaa 10 daqiiqo oo awood batari ah.

Guud ahaan, tiknoolajiyada loo isticmaalay computer-kan waa mid aad uga saraysa midda computerrada caadiga ah loo isticmaalo. Tusaale ahaan, computerkani ma lahan marawaxdaha iyo matoorrada yaryar ee gudaha computerrada kale ku jira ee wareega, kuwaasoo si weyn u isticmaala batariga.

Xiriira Internetka

Dhanka xiriirka Internetka, computer-ku wuxuu leeyahay anteena yar oo sidii raadiyaha oo kale hadba dhinac loo jeedin karo, si uu qofku u helo xiriirka ugu wanaagsan ee Internetka. Taas wuxuu uga duwan yahay computarrada caadiga ah, oo isticmaala qalab yar oo ku dhex jira matoorka computer-ka, kaasoo soo qabta mowjadaha internetka, laakiin isticmaala batari fara badan.

Mararka qaarkood, waxayba qoysaska aan korontada lahayn iftiinka computerkan u isticmaaleen sida nalka oo kale, iyagoo gurigooda ku iffiya.

Carruurta isticmaashay computerkan waxay si gaar ah ula dhaceen kaamirada ama sawir-qaadaha ku rakiban, oo inteey isku sawiraan u diri karaan asxaabtooda ama qaraabadooda joogta cirifka kale ee dunida.

Mar Prof. Negroponte la waydiiyey sababta uu Computer-kan u siinayo carruurta aan iskuullada dhigan wuxuu ku jawaabay:

“Haddii aysan iskuul dhigan ayaaba ugu haboon in la siiyo. Computerkani waa iskuulkii oo sanduuq ku dhex jira,” ayuu yiri Negroponte.

Mashruucan waxaa dhaqaalaha ku baxaya ku deeqay shirkado Mareykan ah oo waaweyn, sida Google iyo Intel.

Carruurtu ma is bari karaan computer-ka?

Prof. Negroponte wuxuu ku doodayaa in carruurtu ay iskood isku bari karaan qaabka loo isticmaalo computer-kan, oo aysan u baahnayn macallin.

Laakiin dadka qaar ayaa taas ka biyo diidsan. Wayan Vota, waa agaasimaha Geekcorps, oo ah hay’ad tiknoolajiyada casriga ah gaarsiisa dalalka soo koraya.

“Haddii aad biyaano u dhiibtid cunug yar, wuu ka dhawaajin karaa, laakiin miyuu awoodayaa inuu musik rasmi ah garaaco? Sidoo kale, haddii aad computer u dhiibtid caruur yar, wuu ka shaqaynsiin karaa, laakiin dhab ahaantii macallin la’aan miyuu baran karaa?” ayuu is weydiiyey Vota.  

Dad kale ayaa iyana ku doodaya in carruurta saboolka ah ee Computer-ka loo gaynayo aysan qaarkood haysan raashin ay cunaan ama meel ay ku hoydaan.

Si kasta ha ahaatee dowlado ay kamid yihiin Brazil iyo Nigeria ayaa qiimaynaya inay carruurta iskuulladooda u iibiyaan computer-kan. Laakiin Prof. Negroponte ayaa ku hammi wayn inuu dhowrka sanadood ee soo socda uu dunida ku asqeeyo Computer-kan $100 joogaa.

Xigasho/VOA (Partners with RG)