Mareykanka oo cunaqabateyntii ka qaaday Eritrea: Maxay uga dhigan tahay Itoobiya, Soomaaliya iyo loollanka Badda Cas?

WASHINGTON/ASMARA — Dowladda Mareykanka ayaa cunaqabateyn ka qaaday ciidamada Eritrea, xisbiga talada haya iyo hay’ado kale oo muhiim ah, tallaabo muujinaysa isbeddel ku yimid xiriirka Washington iyo Asmara xilli Badda Cas ay mar kale noqotay goob ay quwadaha caalamka iyo kuwa gobolka si xooggan ugu loollamayaan.

Wasaaradda Maaliyadda Mareykanka ayaa Jimcihii ka saartay liiska cunaqabateynta Ciidamada Difaaca Eritrea, xisbiga talada haya ee People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ), Red Sea Trading Corporation iyo mas’uuliyiin Eritrean ah.

Cunaqabateyntaas waxaa maamulka madaxweynihii hore Joe Biden soo rogay 2021, iyadoo lala xiriiriyey doorkii ciidamada Eritrea ku lahaayeen dagaalkii Tigray ee waqooyiga Itoobiya. Ciidamada Eritrea waxay xilligaas garab siinayeen ciidamada dowladda federaalka Itoobiya dagaalkii ay kula jireen xoogaggii Tigray.

Wasiirka Warfaafinta Eritrea Yemane Gebremeskel ayaa soo dhaweeyey go’aanka, isagoo sheegay in cunaqabateyntii hore aysan xaq ahayn isla markaana ay dhaawac weyn u geysatay dalkiisa.

Badda Cas oo beddeleysa xisaabta Washington

Go’aanka Mareykanka wuxuu kusoo beegmayaa xilli ammaanka Badda Cas iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab uu noqday arrin istiraatiiji ah oo sii kordheysa.

Eritrea waxay leedahay xeeb dheer oo ku taal Badda Cas, halka dekedda Assab ay ku dhowdahay Bab al-Mandab, marin isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Horumarradii ugu dambeeyey ee Xuutiyiinta Yemen iyo khatarta sii kordheysa ee maraakiibta ganacsiga ayaa sare u qaaday muhiimadda dhinaca Afrika ee Bab al-Mandab. Dagaallada gobolka ayaa sidoo kale kordhiyey walaaca laga qabo marin-biyoodkan, iyadoo dalal reer Yurub ah ay ku baaqeen in la kordhiyo maraakiibta dagaalka ee ilaalinaya isu-socodka Badda Cas.

Xogo hore ayaa muujinayey in Washington ay qorsheyneysay qaadista cunaqabateynta si ay xiriirka Eritrea u wanaajiso. Falanqeeyayaal ayaa tallaabadaas sidoo kale ku fasiray farriin loo dirayo Itoobiya oo ku saabsan inaan dib loogu noqon dagaal cusub oo Itoobiya iyo Eritrea dhex mara.

Taasi waxay go’aanka Washington siinaysaa miisaan ka weyn arrin cunaqabateyn oo keliya.

Maxay uga dhigan tahay Itoobiya?

Saameynta ugu dhow waxay ka muuqan kartaa Itoobiya.

Addis Ababa iyo Asmara, oo 2018 dib u soo celiyey xiriirkooda kadib labaatan sano oo colaadeed, ayaa mar kale galay marxalad xiisad leh. Itoobiya iyo Eritrea ayaa muddo bilo ah wajahayey walaac laga qabo in khilaafkoodu isu beddelo dagaal cusub.

Haddii xiriirka Washington iyo Asmara sii hagaago, Eritrea waxay heli kartaa meel diblomaasiyadeed oo ka xoog badan tii ay lahayd sannadihii ay go’doonsaneyd. Laakiin weli lama oga in Mareykanku tallaabadan ku xigi doono iskaashi amni, mid dhaqaale ama heshiisyo kale oo rasmi ah.

Arrinta Assab ayaa iyaduna muhiim ah. Itoobiya waa dal aan bad lahayn, halka doodda Addis Ababa ee helitaanka marin-badeed ay sannadihii dambe noqotay arrin weyn oo siyaasadda gobolka saameysa. Sidaas darteed, xiriir cusub oo Mareykanka iyo Eritrea dhex mara wuxuu noqon karaa qodob kale oo lagu daro xisaabta amniga ee labada dal.

Soomaaliya iyo taariikhda muranka dhalisay

Soomaaliya waxay leedahay sabab kale oo ay si dhow ula socon karto dib-u-soo-noqoshada Eritrea ee masraxa caalamiga ah.

Sannadkii 2009, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay wuxuu Eritrea kusoo rogay cunaqabateyn, isagoo dalalka ugu baaqay inay joojiyaan hubeynta, tababarka iyo taageerada kooxaha hubeysan ee Soomaaliya, oo Al-Shabaab ay ku jirtay. Sannadkii 2011, Golaha Ammaanku wuxuu mar kale sheegay in warbixin ay diyaarisay kooxda kormeerka Soomaaliya iyo Eritrea ay tilmaantay taageero siyaasadeed, dhaqaale, tababar iyo sahay oo loo fidiyey kooxo hubeysan.

Warbixin Qaramada Midoobay ah oo 2011 la diyaariyey waxay sheegtay in faragelinta Eritrea ee Soomaaliya ay si weyn u korortay kadib markii Midowgii Maxkamadaha Islaamiga ahi awood yeesheen 2006 iyo markii ciidamada Itoobiya galeen Soomaaliya.

Hase yeeshee, sawirkaas ayaa markii dambe is beddelay.

Warbixin Qaramada Midoobay ah oo 2012 ah, tusaale ahaan, waxay sheegtay in kooxda kormeerku aysan helin caddeyn xaqiijineysa eedeymo gaar ah oo sheegayey in diyaarado Eritrean ahi hub u geeyeen Al-Shabaab magaalada Baydhabo dabayaaqadii 2011.

Markii Golaha Ammaanku 2018 cunaqabateyntii Qaramada Midoobay ka qaaday Eritrea, wuxuu si cad u sheegay in kooxda kormeerka aysan afartii sano ee ka horreysay helin caddeyn gunaanad leh oo muujinaysa in Eritrea ay taageeraysay Al-Shabaab.

Sidaas darteed, xiriirka taariikhiga ah ee Eritrea iyo kooxaha hubeysan ee Soomaaliya waa arrin la diiwaangeliyey, laakiin ma jirto saldhig lagu sheegi karo in taageeradii lagu eedeeyey Asmara sannadihii hore ay weli maanta socoto.

Maxay Soomaaliya hadda ka fiirsan kartaa?

Dhinaca Soomaaliya, muhiimadda go’aanka Mareykanka waxay maanta ka badan tahay taariikhda Al-Shabaab.

Eritrea waxay ku taallaa isku-xirka Badda Cas iyo Geeska Afrika, halka Soomaaliya ay dhinaca kale kaga fadhido Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Isbeddel kasta oo ku yimaada siyaasadda Mareykanka ee Eritrea wuxuu sidaas darteed taaban karaa dheelitirka istiraatiijiga ah ee Eritrea, Itoobiya, Jabuuti iyo Soomaaliya.

Waxaa intaas dheer tartanka sii xoogeysanaya ee dalalka Khaliijka iyo quwadaha kale ee Geeska Afrika. Loollanka Sacuudiga iyo Imaaraadka ayaa ku fiday Soomaaliya, Sudan, Itoobiya iyo Eritrea, iyadoo Turkiga, Qatar iyo quwado kale ay iyaguna qayb ka yihiin isku-dheellitirka cusub ee gobolka.

Sidaas darteed, Washington oo xiriirka Asmara dib u furaysa waxay Eritrea siin kartaa fursad ay dib ugu soo ceshato kaalinteeda diblomaasiyadeed iyo istiraatiijiyadeed, gaar ahaan arrimaha Badda Cas.

Laakiin hal qodob ayaa muhiim ah: tallaabada Washington ee hadda ma aha cunaqabateyntii hubka ee Qaramada Midoobay ee 2009 oo hadda la qaaday. Cunaqabateyntaas iyo xayiraadihii kale ee Qaramada Midoobay waxaa Golaha Ammaanku hore u qaaday 14-kii November 2018. Waxa hadda Mareykanku qaaday waa cunaqabateyn gaar ah oo Washington soo rogtay 2021 kadib dagaalkii Tigray.

Isbeddelka cusub ayaa sidaas darteed laga yaabaa inuu calaamad u noqdo siyaasad ka ballaaran cunaqabateyn qaadis: Mareykanka oo dib u qiimeynaya cidda uu la shaqeynayo Geeska Afrika xilli Badda Cas, Bab al-Mandab iyo amniga marin-biyoodka caalamiga ahi noqdeen kuwo si toos ah ugu xiran danihiisa gobolka.

GAROWE ONLINE