Yey Gacanta Ugu Jirtaa Koonfur Galbeed? Xoogag Kala Ujeeddo Ah oo Ku Loollamaya Gacan-ku-haynta Maamulka

Maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya ayaa galay xaalad siyaasadeed iyo mid amni oo cakiran, kaddib markii Dowladda Federaalka Soomaaliya, oo muddo-xileedkeedu dhammaaday, ay weerar ku qaadday maamulkii uu hoggaaminayey Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen). Wixii xilligaas ka dambeeyey, deegaannada maamulka waxaa ka soo cusboonaaday dagaallo, isbahaysiyo siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyo ciidan oo muujinaya in Koonfur Galbeed ay noqotay goob ay ku loollamayaan xoogag kala ujeeddo iyo dano duwan.

Dagaallada ka dhacay magaalada Baydhabo iyo deegaannada ku xeeran ayaa dhexmaray ciidamada Dowladda Federaalka ee taageeraya maamulka uu hoggaaminayo Guddoomiyihii hore ee Golaha Shacabka, iyo ciidamo daacad u ah Laftagareen, kuwaas oo weerarro kala duwan ku qaaday magaalada Baydhabo.

Iska horimaadyadan ayaa sababay dhimasho, dhaawac iyo barakac, iyadoo xaaladda amni ee gobolka ay sii murugsan tahay, isla markaana ay meesha ka baxday awooddii mideysnayd ee hay’adaha maamulka Koonfur Galbeed ku maamuli jireen amniga iyo deegaannada hoos yimaada.

Eedeymaha Villa Somalia iyo mowqifka Al-Shabaab

Dowladda Federaalka ee muddo-xileedkeedu dhammaaday ayaa ku eedeysay Laftagareen inuu taageero ka helayo kooxda Al-Shabaab, eedeymahaas oo ay beeniyeen dhinacyada kale ee khilaafku kala dhexeeyo Villa Somalia.

Hase yeeshee, kooxda Al-Shabaab, oo gacanta ku haysa dhul ballaaran oo ka mid ah miyiga iyo deegaannada ku hareeraysan magaalooyinka waaweyn ee Koonfur Galbeed, ayaan iyadu wax war ah ka soo saarin eedeymaha uga imanaya Villa Somalia.

Sida xogaha sirdoonka ee la soo xigtay sheegayaan, qayb badan oo ka mid ah saraakiisha iyo dagaalyahannada Al-Shabaab ee ka hawlgala gobollada Koonfur Galbeed ayaa ka soo jeeda beelaha dega deegaannadaas. Si kastaba ha ahaatee, kooxda ayaan ilaa hadda si muuqata dagaal toos ah ula gelin dhinacyada ku loollamaya gacan-ku-haynta maamulka.

Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan mowqifka dhabta ah ee Al-Shabaab iyo sida ay uga faa’iidaysan karto xaaladda siyaasadeed iyo amni ee ka dhalatay burburka maamulka Koonfur Galbeed.

Al-Shabaab ma ka faa’iidaysanaysaa khilaafka Koonfur Galbeed?

Xeeldheerayaasha amniga ayaa tilmaamaya in Al-Shabaab ay muddo dheer siyaasad ahaan iyo ciidan ahaan uga faa’iidaysanaysay khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa beelaha ee ka dhaca Soomaaliya.

Marka ay isku dhacaan hay’adaha dowladda, maamullada iyo ciidamada deegaanka, waxaa inta badan yaraada awoodda lagu ilaalinayo amniga, laguna xakameynayo dhaqdhaqaaqyada kooxda.

Sidaas darteed, meesha lagama saarayo in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato burburka ku yimid hay’adihii amniga iyo kuwii dowliga ahaa ee Koonfur Galbeed, kuwaas oo jiray ka hor intii aysan Villa Somalia weerarka ku qaadin Baydhabo.

Waxaa sidoo kale jirta cabsi ah in kooxda ay dib ugu soo laabato deegaanno hore looga saaray, iyadoo ka faa’iidaysanaysa kala qaybsanaanta ciidamada iyo maqnaanshaha awood amni oo mideysan.

Maxaa ka jira in Al-Shabaab ay taageerto Laftagareen?

Mid ka mid ah su’aalaha ugu waaweyn ee ka dhashay dagaallada Koonfur Galbeed ayaa ah in xiriir ama wada-shaqayn ka dhexeyso ciidamada taageersan Laftagareen iyo kooxda Al-Shabaab.

Sida warar xogogaal ah sheegayaan, ma jiraan xog caddeynaya xiriir toos ah oo ka dhexeeya ciidamada ka amar qaata Laftagareen iyo Al-Shabaab. Hase yeeshee, dhinaca kale, ma jiro dagaal muuqda oo hadda ka dhexeeya labada dhinac.

Dadka u kuurgala arrimaha amniga ayaa qaba in maqnaanshaha dagaal toos ah uusan keligiis caddeyn u noqon karin wada-shaqayn ama heshiis siyaasadeed.

Waxaa kale oo ay tilmaamayaan in ciidamada Laftagareen, oo hadda ku mashquulsan dagaalka ay kula jiraan xoogagga taageersan Villa Somalia, aysan lahayn awood ciidan oo ku filan inay isku mar la dagaallamaan Al-Shabaab, isla markaana ay ka hortagaan weerarrada kaga imanaya dhinaca Dowladda Federaalka.

Xaaladdan ayaa Al-Shabaab siin karta fursad ay howlgallo u gaar ah uga fuliso deegaanno hore ugu jiray gacanta maamulka Koonfur Galbeed, iyadoo aan la kulmayn iska caabbintii ciidan ee hore uga jirtay.

Ciidamada Midowga Afrika oo ka gaabsanaya dagaalka

Ciidamada nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee ku sugan Koonfur Galbeed ayaa iyaguna wajahaya xaalad adag, maadaama dagaallada socda ay yihiin kuwo salka ku haya khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya dhinacyo Soomaaliyeed.

Ciidamadan ayaa ka gaabsanaya inay si toos ah ugu lug yeeshaan dagaallada, iyagoo doonaya inay ka fogaadaan in loo arko dhinac ka mid ah xoogagga ku loollamaya maamulka.

Hase yeeshee, madaxda Dowladda Federaalka ee muddo-xileedkeedu dhammaaday, gaar ahaan Guddoomiyaha Golaha Shacabka, ayaa la sheegay inay cadaadis ku saarayaan ciidamada caalamiga ah inay farageliyaan dagaallada.

Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa kulan uu Muqdisho ku qabtay ka dalbaday in Villa Somalia ay ku khasabto ciidamada caalamiga ah inay weeraraan xoogagga taageersan Laftagareen ee gacanta ku dhigay inta badan deegaannada Koonfur Galbeed.

Dalabkaas ayaa dhalinaya su’aalo ku saabsan doorka ciidamada Midowga Afrika, xadka waajibaadkooda iyo suurtagalnimada inay ku milmaan dagaal siyaasadeed oo gudaha Soomaaliya ka socda.

Turkiga oo wajahaya cadaadis ku saabsan duqeymaha

Dhinaca kale, Turkiga, oo taageero milatari siiya Dowladda Federaalka Soomaaliya, ayaa la sheegay inuu wajahayo cadaadis kaga imanaya Guddoomiyaha Golaha Shacabka, kaas oo doonaya in diyaaradaha Turkigu duqeymo ka fuliyaan deegaannada ay gacanta ku dhigeen ciidamada taageersan Laftagareen.

Sida xogaha la helayo sheegayaan, Turkiga ayaa ilaa hadda ka caga-jiidaya inuu fuliyo duqeymahaas, iyadoo walaac laga qabo khasaaraha ka dhalan kara weerarro lagu qaado deegaanno ay dad rayid ahi ku nool yihiin.

Ciidamada taageersan Laftagareen ayaa gudaha u galay magaalooyin iyo deegaanno ay ku sugan yihiin dad shacab ah, taas oo adkeynaysa in duqeymo cirka ah la fuliyo iyadoo aan khatar la gelin nolosha dadka rayidka ah.

Haddii Turkigu si toos ah ugu lug yeesho dagaalladan, waxaa sii adkaan karta in loo arko dhinac ka madax-bannaan khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaalida, iyadoo faragelinta noocaas ahi ay sidoo kale dhalin karto muran ku saabsan ujeeddada taageerada milatari ee uu Soomaaliya siiyo.

Yaa dhab ahaan gacanta ku haya Koonfur Galbeed?

Marka la eego xaaladda siyaasadeed iyo tan amni ee hadda ka jirta Koonfur Galbeed, waxaa muuqata in maamulka uusan ku jirin gacanta hal dhinac oo si buuxda u maamula deegaannadiisa.

Dowladda Federaalka ayaa taageero ciidan iyo mid siyaasadeed ku haysa maamulka ka jira Baydhabo, halka ciidamada daacadda u ah Laftagareen ay gacanta ku dhigeen deegaanno badan oo ka tirsan maamulka.

Dhanka kale, Al-Shabaab ayaa weli haysata dhul ballaaran oo ka mid ah miyiga iyo waddooyinka isku xira magaalooyinka, iyadoo awood u leh inay ka faa’iidaysato kala qaybsanaanta dhinacyada ku dagaallamaya gobolka.

Waxaa intaas dheer ciidamada Midowga Afrika, oo door muhiim ah ku leh amniga magaalooyinka qaarkood, balse ka fogaanaya inay si toos ah uga qaybqaataan dagaalka siyaasadeed.

Sidaas darteed, Koonfur Galbeed waxay maanta u muuqataa maamul ay awooddiisa kala qaybsadeen xoogag leh ujeeddooyin kala duwan, kuwaas oo mid walba doonayo inuu ilaashado ama ballaariyo saameyntiisa siyaasadeed iyo ciidan.

Su’aasha ugu weyn ma aha oo keliya cidda maanta gacanta ku haysa Baydhabo ama deegaannada kale, balse waa cidda awood u leh inay dib u dhisto hay’adihii maamulka, mideyso ciidamada, sugto amniga shacabka, kana hortagto in Al-Shabaab ay noqoto dhinaca ugu weyn ee ka faa’iidaysta khilaafka.

GAROWE ONLINE