Soomaaliya oo wajahaysa xiisad siyaasadeed iyo mid amni iyadoo ciidamada Midowga Afrika isu diyaarinayaan bixitaan

MUQDISHO — Dowladda waqtigeedu dhamaaday ee Soomaaliya, ayaa wajahaysa cadaadis sii kordhaya oo dhinacyada amniga iyo siyaasadda ah, iyadoo ciidamada shisheeye ay isku diyaarinayaan inay ka baxaan saldhigyo muhiim ah oo ku yaalla gobolka Shabeellaha Hoose, taasoo dhalisay walaac laga qabo inuu dalka ka dhasho firaaq amni iyo xasillooni-darro hor leh.

Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), gaar ahaan ciidamada Uganda, ayaa qorsheynaya inay ciidamadooda kala baxaan deegaanno dhowr ah oo ka tirsan Shabeellaha Hoose, isla markaana ay isku uruuriyaan agagaarka xerada Xalane ee Muqdisho, sida lagu sheegay warbixin laga soo xigtay waraaqo diblomaasiyadeed.

Warqad loo diray safaaradaha dalalka reer Galbeedka, ayaa ka kooban digniino dhinaca amniga ah, waxayna tilmaamaysaa diyaar-garow la xiriira xaalado suuragal ah oo dhici kara 120-ka maalmood ee soo socda. Waraaqda ayaa muujinaysa walaac laga qabo xaaladda amni ee dalka, xilli ciidamada caalamiga ah ay yareynayaan joogitaankooda meelaha ka baxsan caasimadda.

Uganda ayaa ka mid ah dalalka ugu badan ee ciidamadooda ku biiriyay AUSSOM, oo taageera ciidamada Soomaaliya dagaalka ay kula jiraan Al-Shabaab iyo dadaallada lagu xasilinayo deegaannada laga saaray kooxda.

Qorshaha dib-u-uruurinta ciidamada ayaa ku soo aadaya xilli dalka uu ka taagan yahay khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo mucaaradka, kaasoo salka ku haya wax-ka-beddelka dastuurka iyo hannaanka doorashada 2027-ka.

Xiisadda siyaasadeed ayaa sii xoogeysatay kadib dadaallo uu madaxweynuhu ku doonayo inuu taageero uga helo siyaasiyiinta iyo qaybaha dhaqanka, halka xubnaha Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ay weli diiddan yihiin hannaanka doorasho ee dowladda ay waddo.

Warbixinta ayaa sheegaysa in Xasan Sheekh uu laba mas'uul oo ka tirsan hay'adaha amniga iyo garsoorka u diray xubno mucaarad ah oo dowladda kula wadaaga saami-qaybsiga awoodda. Madaxweynaha ayaa la sheegay inuu uga digay in haddii la raaco qorshe lagu dhisayo hannaan dowladeed oo kale ay suuragal tahay in caasimadda dalka laga raro Muqdisho, isaga oo ku boorriyay inay taageeraan mowqifkiisa.

Hadalkaas ayaa sii adkeyn kara xiriirka dowladda iyo Madasha Samatabixinta, oo ay ku jiraan madax hore iyo wakiillo ka socda dowlad-goboleedyada federaalka.

Madasha ayaa sidoo kale wajahaysa dhaliilo la xiriira go'aankeeda ah inay wada-hadal la furto saraakiil ciidan oo madaxweynaha metelayay, iyadoo dowladda aysan wax ka beddelin mowqifkeeda ku aaddan hannaanka doorashada ay soo jeedisay.

Warbixintu waxay sheegaysaa in go'aanka mucaaradka ee wada-hadallada, iyaga oo aan marka hore helin wax-ka-beddel ku yimaada mowqifka dowladda, uu dhaliyay su'aalo ku saabsan istaraatiijiyaddooda wada-xaajoodka.

Dhanka kale, xaaladda amni ee Koonfur Galbeed ayaa sii kordhinaysa cadaadiska saaran dowladda federaalka.

Buundooyin muhiim ah oo ku dhow degmada Buurhakaba, kuwaas oo ku yaalla waddada isku xirta magaaladaas iyo Muqdisho, ayaa la sheegay in ay go'een, arrintaas oo caqabad ku noqon karta isu-socodka ciidamada iyo sahayda milateri.

Arrintan ayaa timid kadib markii ciidamada federaalku ay ka baxeen fariisimo ku yaalla agagaarka Leego, iyadoo qaar ka mid ah askartii halkaas ka soo baxday la sheegay inaysan doonayn inay mar kale dagaal galaan.

Koonfur Galbeed waxaa muddooyinkii dambe ka jiray xiisado u dhexeeya ciidamada taabacsan dowladda federaalka iyo kuwa daacadda u ah madaxweynihii hore ee maamulkaas, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen. Gacan-ku-haynta magaalooyinka istaraatiijiga ah iyo fariisimaha milateri ayaa weli ah qodobbo waaweyn oo khilaafka hurinaya.

Isku-darka qorshaha bixitaanka ciidamada shisheeye, khilaafaadka siyaasadeed iyo xasillooni-darrada Koonfur Galbeed ayaa caqabad weyn ku noqonaya maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh, xilli Soomaaliya ay isu diyaarinayso marxalad doorasho oo xasaasi ah.

Digniinaha diblomaasiyadeed ee la xiriira 120-ka maalmood ee soo socda ayaa muujinaya walaaca laga qabo saameynta ay yeelan karaan isku-biirka khilaafaadka siyaasadeed iyo caqabadaha amni ee dalka ka jira.

GAROWE ONLINE