Soomaaliya : Sahan afar magaalo laga qaaday ma lagu qiimeyn karaa aragtida Soomaalida ee Türkiye?

GAROWE, Soomaaliya (Garowe Online) — Falanqayn lagu sheegay inay cabbirayso aragtida Soomaalida ee dalalka shisheeye ayaa su’aalo ka dhalisay meelaha sahanka laga qaaday, habka dadka loo xulay iyo xilliga natiijada la baahiyey.

Sahanka waxaa qaaday Machadka Sababi, waxaana natiijadiisa bishan Agoosto soo bandhigay cilmi-baare Partha Moman, isagoo qoraalkiisa ugu magac daray “Aragtida Dadweynaha Soomaaliyeed ee Quwadaha Dibadda.”

Qoraalku wuxuu isku dayayaa inuu sawir ka bixiyo sida Soomaalidu u aragto dalalka shisheeye ee saamaynta ku leh siyaasadda, amniga iyo dhaqaalaha Soomaaliya. Hase yeeshee, xogtu waxay ka timid 1,205 qof oo keliya, kuwaas oo ku nool afar magaalo: Marka, Jowhar, Cadaado iyo Boosaaso. Magaalo kasta waxaa laga waraystay ku dhowaad 300 qof.

Waraysiyada waxaa telefoon lagu qaaday bishii Maarso 2026. Cilmi-baarayaashu waxay qireen in su’aalahooda lagu dhex daray sahan kale oo hore u socday sababo dhaqaale awgood. Sidaas darteed, iyagu ma dooran magaalooyinka, mana maamulin habkii asalka ahaa ee dadka lagu soo xulay.

Qirashadaasi waa muhiim, sababtoo ah waxay muujinaysaa in daraasadda aan markii hore loo qaabeyn inay si isku dheellitiran u cabbirto aragtida guud ee Soomaaliya ee quwadaha shisheeye.

Magaalooyin muhiim ah oo ka maqan

Sahanku ma gaarin Muqdisho, oo ah magaalada ugu dadka badan dalka, isla markaana ah xarunta ugu weyn ee joogitaanka siyaasadeed, dhaqaale iyo militari ee Türkiye.

Waxaa sidoo kale ka maqnaa Garowe, Baydhabo, Kismaayo iyo guud ahaan Jubaland, iyadoo aan la waraysan dadka ku nool miyiga, goobaha colaadaha iyo dhulka ka baxsan gacanta dowladda.

Taas waxay ka dhigan tahay in natiijadu aysan matalayn dhammaan qaybaha siyaasadeed iyo deegaan ee Soomaaliya.

Boosaaso waxay ku taallaa Puntland, oo xiriir amni iyo maalgashi la leh Imaaraadka Carabta, kana baxsan goobaha ugu waaweyn ee saamaynta Türkiye. Marka, Jowhar iyo Cadaado waxay ku kala yaallaan maamullo xiriirro heerar kala duwan la leh Villa Somalia.

Maqnaanshaha Muqdisho wuxuu sahanka ka reebayaa dadka sida tooska ah u arkay mashaariicda iyo joogitaanka Türkiye. Dhinaca kale, maqnaanshaha Garowe iyo Kismaayo wuxuu ka reebayaa deegaanno ay ka xooggan yihiin dhaliilaha loo jeediyo Villa Somalia iyo walaaca laga qabo kaalinta Ankara.

Sidaas darteed, lama xaqiijin karo dhinaca ay xulashada magaalooyinku u leexisay natiijada. Waxaase cad in afar magaalo aysan matali karin aragtida Soomaaliya oo dhan.

Maxaa xilligan muhiim ka dhigaya?

Xogta waxaa la ururiyey bishii Maarso, balse waxaa la baahiyey Agoosto—ku dhowaad shan bilood kadib.

Muddadaas waxaa sii xoogaystay khilaafka ku saabsan muddo-xileedka dowladda federaalka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo doorashooyinka aan heshiiska lagu ahayn.

Puntland, mucaaradka iyo dhinacyo kale ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyey inuu doonayo inuu xukunka ku sii joogo hannaan aan haysan heshiis Soomaaliyeed.

Türkiye ayaa weli ah saaxiibka ugu dhow Villa Somalia dhinacyada siyaasadda, amniga iyo dhaqaalaha. Mucaaradka qaarkood waxay ku doodaan in taageerada Ankara ay xoojinayso mowqifka Villa Somalia ee khilaafka muddo-xileedka.

Waxaa sidoo kale soo kordhay su’aalo ku saabsan dhaqdhaqaaqyada militari iyo kuwa badeed ee Türkiye, gaar ahaan dhacdooyinkii laga soo sheegay xeebaha Puntland.

Sahan la qaaday bishii Maarso ma muujin karo sida dhacdooyinkaas dambe ay u beddeleen aragtida shacabka. In natiijada hadda la baahiyey ma caddeynayso ujeeddo siyaasadeed, laakiin waxay ka dhigaysaa mid loo adeegsan karo doodaha siyaasadeed iyo kuwa diblomaasiyadeed ee socda.

Gunaanad

Sahannada dadweynuhu waa muhiim, gaar ahaan Soomaaliya oo ay ku yar tahay xogta lagu cabbiro aragtida shacabka. Machadka Sababi iyo cilmi-baarayaashuna waxay si cad u qireen xaddidaadaha mashruuca.

Hase yeeshee, natiijadan waxaa si sax ah loogu tilmaami karaa aragtida dad lagu waraystay Marka, Jowhar, Cadaado iyo Boosaaso bishii Maarso. Looma soo bandhigi karo aragtida guud ee shacabka Soomaaliyeed ee Türkiye, Imaaraadka Carabta ama quwadaha kale.

Si daraasadda si buuxda loo qiimeeyo, waxaa weli loo baahan yahay in la shaaciyo su’aalihii la weydiiyey, qaabka muunadda loo qaybiyey, xaafadaha laga soo xulay dadka, cidda maalgelisay sahankii asalka ahaa iyo haddii natiijada lagu jaan-gooyey tirada dadka magaalo kasta.