Dalabyada madax-furashada oo laga cabsi qabo inay shidaal cusub siiyaan burcad-badeedda Soomaaliya
GAROOWE, Puntland — Wararka isa soo taraya ee sheegaya in kooxaha burcad-badeedda Soomaalida ay malaayiin dollar oo madax-furasho ah ku dalbanayaan maraakiibta ay qafaasheen ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo in lacagahaas ay dib u dhisaan awooddii dhaqaale ee burcad-badeedda, isla markaana horseedaan weerarro kale oo ka dhaca xeebaha Soomaaliya, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.
Xogo uu helay Garowe Online ayaa sheegaya in kooxda haysata markabka M/V LUTUF ay dalbatay lacag ku dhow $2 milyan oo dollar si loo sii daayo markabka.
Garowe Online si madax-bannaan uma xaqiijin in wada-hadallo rasmi ah oo madax-furasho ahi bilowdeen ama in shirkadda leh markabka, caymiska ama dhinacyo kale ay oggolaadeen bixinta lacagta la sheegay.
M/V LUTUF, oo wata calanka Cameroon, ayaa la qafaashay 17-kii Agoosto 2026, meel qiyaastii 3.5 mayl- u jirta xeebta Soomaaliya. Wararka ayaa sheegaya in markabku siday hub, qalabka isgaarsiinta iyo qalabka dayax-gacmeedka oo ku wajahnaa xarun tababar militari oo Turkigu ku leeyahay Muqdisho. Waxaa saarnaa 10 shaqaale ah: lix Hindi ah, hal Turki ah, hal Georgian ah iyo laba Serbian ah oo ilaalo ahaa.
Dalabka madax-furashada ee la soo weriyey ayaa kusoo aadaya xilli ay si muuqata dib ugu soo xoogeysanayaan falalka burcad-badeednimada Soomaalida.
20-kii Agoosto, koox hubeysan ayaa sidoo kale qabsatay markabka shidaalka ee M.T. Sibu 1, meel qiyaastii 136 mayl-badeed bari kaga beegan magaalada Al Mukalla ee Yemen, iyagoo markabka usoo jiheeyey dhinaca Soomaaliya. Wararka ayaa sheegaya in tani tirada maraakiibta ganacsiga ee burcad-badeedda Soomaalidu qabsadeen tan iyo 21-kii Abriil 2026 ka dhigtay lix markab: Honor 25, Sward, Eureka, Asana, LUTUF iyo Sibu 1.
Khubarada amniga badaha ayaa muddo dheer ka digayey in madax-furashada lagu guuleysto ay tahay mid ka mid ah waxyaabaha dhaqaale ahaan dhiirrigeliya burcad-badeednimada, maadaama lacagta laga helo maraakiibta aysan ku ekaan oo keliya ragga hubeysan ee badda taga.
Taariikhdii burcad-badeednimada Soomaaliya ayaa arrintaas tusaale cad u ah.
Daraasad ballaaran oo Bangiga Adduunka, Xafiiska Qaramada Midoobay ee Daroogada iyo Dambiyada — UNODC — iyo INTERPOL ay soo saareen sannadkii 2013, laguna magacaabay Pirate Trails, ayaa lagu qiyaasay in intii u dhexeysay Abriil 2005 ilaa Diseembar 2012 burcad-badeedda ka howlgeli jirtay Soomaaliya iyo Geeska Afrika ay madax-furasho ahaan ku heleen lacag u dhexeysa $339 milyan ilaa $413 milyan oo dollar.
Daraasadda ayaa muujisay in lacagaha madax-furashada loo qaybin jiray ragga weerarrada qaada, dadka adeegyada siiya kooxaha, iyo maalgeliyeyaasha lacagta ku bixiya abaabulka weerarrada. Lacagaha qaarkood ayaa sidoo kale loo mariyey qaabab kala duwan oo ay ka mid yihiin lacag caddaan ah oo xuduudaha laga gudbiyo, adeegyada xawaaladaha iyo ganacsiyo kale.
Cilmi-baaris kale oo Bangiga Adduunka sameeyey ayaa muujisay heerka uu ganacsiga burcad-badeednimadu gaaray xilligii ugu sarreeyey. Celceliska lacagta madax-furashada ee la bixinayey 2011 iyo 2012 wuxuu gaarayey qiyaastii $4.9 milyan markabkiiba, iyadoo qayb weyn oo lacagahaas ka mid ahi ku dhammaanaysay shabakadaha iyo dadka awoodda siinayey inay howlgaladu sii socdaan.
Khasaaruhu kuma koobnayn madax-furashada oo keliya. Oceans Beyond Piracy ayaa daraasad ay soo saartay 9-kii Abriil 2013 ku qiyaastay in burcad-badeednimada Soomaaliya ay dhaqaalaha adduunka ku kacday $5.7 bilyan ilaa $6.1 bilyan sannadkii 2012, taas oo ay ku jireen kharashaadka ciidamada badda, caymiska, ilaalada maraakiibta, beddelidda marinnada maraakiibta iyo tallaabooyinka kale ee amniga.
Waayo-aragnimadaas ayaa hadda dib usoo celinaysa su’aal muhiim ah: maxaa dhacaya haddii malaayiin dollar oo madax-furasho ah mar kale gacanta loo geliyo kooxaha burcad-badeedda?
Khatartu kuma koobna in hal koox lacag hesho oo hal markab sii deyso. Madax-furasho malaayiin dollar gaareysa oo lagu guuleysto waxay maalgeliyeyaasha iyo dhalinyarada cusub tusin kartaa in afduubka maraakiibtu mar kale noqday ganacsi faa’iido badan leh. Isla lacagtaasna waxaa suurtagal ah inay taageerto helitaanka doonyo, shidaal, hub, isgaarsiin, sahay iyo abaabulka weerarro kale.
Walaacaas ayaa sii xoogeysanaya maadaama weerarrada cusub aysan hadda ku koobnayn xeebaha Soomaaliya oo keliya, balse maraakiib lagu weerarayo masaafo boqolaal kiiloomitir u jirta Soomaaliya, gaar ahaan Gacanka Cadmeed iyo agagaarka Yemen.
International Maritime Bureau ayaa diiwaangelisay 38 fal oo burcad-badeednimo iyo dhac hubeysan ah lixdii bilood ee ugu horreysay 2026, kuwaas oo shan kamid ahi ahaayeen afduub maraakiib. Xogta la daabacay waxay sidoo kale muujisay in burcad-badeedda Soomaalidu mas’uul ka ahaayeen 94% shaqaalaha maraakiibta ee dunida lagu qafaashay muddadaas.
Casharkii laga bartay sannadihii 2009–2012 wuxuu ahaa in lacagaha madax-furashadu aysan ahayn oo keliya natiijada burcad-badeednimada, balse ay qayb ka noqon karaan dhaqaalaha sii wada howlahaas.
Iyadoo dhowr markab hadda gacanta ugu jiraan kooxaha burcad-badeedda, isla markaana ay soo baxayaan warar sheegaya dalabyo madax-furasho oo malaayiin dollar gaaraya, go’aannada ay qaataan milkiilayaasha maraakiibta, shirkadaha caymiska, dowladaha Soomaalida iyo saaxiibada caalamiga ah toddobaadyada soo socda ayaa door weyn ka ciyaari kara in xaaladdan la xakameeyo — ama ay mar kale Soomaaliya ka abuuranto silsilad burcad-badeednimo oo madax-furashadu maalgeliso.
GAROWE ONLINE