Wasaaradda Arrimaha Dibadda oo ku khasbanaatay inay iska fogeyso qoraalkii Cabdulqaadir Maxamed Nuur ee Qubrus Waqooyi

MUQDISHO, Soomaaliya — Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa soo saartay bayaan ay si cad isaga fogeysay qoraal uu bartiisa X ku baahiyey Cabdulqaadir Maxamed Nuur, Guddoomiyaha Baarlamaanka muddo-xileedkiisu dhammaaday, kaas oo uu ugu mahadceliyey afhayeenka baarlamaanka Qubrus Waqooyi hambalyo uu sheegay inuu uga helay doorashadiisa.

Bayaanka ayaa yimid kaddib markii Garowe Online uu shaaciyey qoraalka Cabdulqaadir, isla markaana uu Wasaaradda Arrimaha Dibadda ku tartansiiyey inay caddeyso mowqifkeeda ku aaddan tallaabada uu qaaday Wasiirkii hore ee Dekedaha Soomaaliya.

Cabdulqaadir ayaa qoraalkiisa ugu yeeray Ziya Öztürkler “Afhayeenka Golaha Jamhuuriyadda Turkiga ee Qubrus Waqooyi,” isagoo uga mahadceliyey hambalyada uu u diray. Qoraalkaas ayaa markii dambe laga saaray bartiisa X, sida ay ku warrantay warbaahinta Qubrus.

Arrinta ayaa yeelatay xasaasiyad diblomaasiyadeed, maadaama Türkiye ay tahay dalka keliya ee aqoonsan Qubrus Waqooyi, halka Qaramada Midoobay iyo beesha caalamku aqoonsan yihiin Jamhuuriyadda Qubrus. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa qaraarrada 541 ee 1983 iyo 550 ee 1984 ku diiday aqoonsiga maamul gaar ah oo ka jira waqooyiga jasiiradda.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa bayaankeeda sheegtay in mowqifka Soomaaliya ee qadiyadda Qubrus aanu isbeddelin, isla markaana ay Soomaaliya ixtiraamayso “madax-bannaanida, gobannimada, midnimada iyo wadajirka dhuleed” ee Jamhuuriyadda Qubrus.

Wasaaraddu waxay si gaar ah qoraalka Cabdulqaadir ugu tilmaantay “qoraal shakhsiyadeed”, iyadoo caddeysay inuusan matalin siyaasadda arrimaha dibadda Soomaaliya.

“Qoraalkaasi ma ahayn aqoonsi loo sameeyay cid ama maamul gaar ah oo ka jira waqooyiga Qubrus,” ayaa lagu yiri bayaanka, iyadoo Wasaaraddu intaas ku dartay in aanu jirin go’aan ay Soomaaliya ku beddeshay mowqifkeedii muddada dheer.

Cabdulqaadir iyo Türkiye

Muranka Qubrus wuxuu indhaha dib ugu jeediyey xiriirka muddada dheer ee Cabdulqaadir Maxamed Nuur la leeyahay Türkiye iyo kaalinta uu Ankara ku leeyahay siyaasaddiisa.

Cabdulqaadir wuxuu waxbarashadiisa sare ku qaatay Türkiye, isagoo Jaamacadda Ankara ka bartay cilmiga siyaasadda iyo xiriirka caalamiga ah, wuxuuna si fiican ugu hadlaa af-Turkiga.

Muddo sannado ah ayuu sidoo kale ka tirsanaa Safaaradda Soomaaliya ee Ankara. Wuxuu kasoo bilaabay xoghayaha labaad, kaddibna wuxuu noqday xoghayaha koowaad, isagoo markii dambe qabtay xilal diblomaasiyadeed oo sare oo safaaradda ah.

Markii uu Soomaaliya kusoo laabtay, wuxuu si degdeg ah uga dhex muuqday hay’adaha ugu awoodda badan dowladda, isagoo xilal ka soo qabtay NISA, Wasaaradda Cadaaladda, Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda.

Xiriirkaas dheer ee Ankara, aqoonta af-Turkiga iyo xilalka muhiimka ah ee uu Soomaaliya ka soo qabtay ayaa Cabdulqaadir ka dhigay mid ka mid ah siyaasiyiinta Soomaaliyeed ee sida dhow loogu xiriiriyo Türkiye. Dadka dhaliila saamaynta Ankara ee Soomaaliya waxay ku tilmaamaan inuu noqday ninka ugu muhiimsan ee Türkiye ku leedahay siyaasadda Soomaaliya.

Qoraalkiisa Qubrus Waqooyi ayaa hadda arrintaas geliyey iftiin cusub. Isticmaalka magaca “Jamhuuriyadda Turkiga ee Qubrus Waqooyi” — maamul ay Türkiye oo keliya dal ahaan u aqoonsan tahay — ayaa soo bandhigay su’aalo ku saabsan in xiriirka Cabdulqaadir iyo Ankara uu ka gudbay xiriir siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo caadi ah.

Arrintan waxay sidoo kale dib u soo nooleysay welwelka laga qabo baaxadda saamaynta Türkiye ee Soomaaliya. Ankara waxay Soomaaliya kusoo gashay kaalmo bini’aadantinimo oo ballaaran xilligii abaartii 2011, balse xiriirka labada dhinac wuxuu sannadihii dambe ku fiday difaaca, tababarka ciidamada, dhaqaalaha, dekedaha, kaabayaasha, caafimaadka iyo arrimo kale oo istaraatiiji ah.

Cabdulqaadir wuxuu qayb ka ahaa marxaladaha muhiimka ah ee xiriirkaas. Markii uu Wasiirka Gaashaandhigga ahaa, wuxuu dhinaca Soomaaliya door ku lahaa heshiiskii difaaca iyo iskaashiga dhaqaale ee Soomaaliya iyo Türkiye ee la saxiixay Ankara bishii Febraayo 2024.

Sidaas darteed, qoraalkiisa Qubrus Waqooyi looma arkin oo keliya hambalyo uu siyaasi uga jawaabay. Wuxuu shaaca dib ugu soo qaaday tuhun iyo dood muddo ka jirtay Soomaaliya oo ku saabsan xiriirka dhow ee Cabdulqaadir la leeyahay Türkiye iyo su’aasha weyn ee ah halka ay ku egtahay saamaynta Ankara ee siyaasadda iyo go’aannada dowladda Soomaaliya.

Bayaanka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa ugu dambeyn kala saaray labada mowqif: midka Cabdulqaadir Maxamed Nuur oo Wasaaraddu ku tilmaantay “qoraal shakhsiyadeed”, iyo siyaasadda rasmiga ah ee Soomaaliya oo weli aqoonsan madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Qubrus.