Muranka SOMTURK: Kalluumeysiga oo saldhig u noqday danaha Turkiga ee Soomaaliya

MUQDISHO, Soomaaliya — Fulinta heshiiskii kalluumeysiga ee Dowladda Federaalka Soomaaliya oo muddo dhaafka ay hay’adda OYAK ee Turkiga ayaa wajahaya caqabado culus, kadib markii muran ka dhashay cidda maamulaysa shatiyada maraakiibta caalamiga ah, qaadaysa lacagaha iyo la macaamilka maraakiibtii horay uga kalluumeysanayay biyaha Soomaaliya.

Xogo madax-bannaan oo arrintan la socda ayaa sheegaya in dhinacyo Soomaali iyo Turki ah oo ku lug leh shirkadda SOMTURK ay doonayaan inay si buuxda gacanta ugu dhigaan maamulka shatiyada kalluumeysiga, laga bilaabo qabashada codsiyada ilaa lacag ururinta iyo adeegyada ay u baahan yihiin maraakiibta.

Heshiiska Iskaashiga Istiraatiijiga ah iyo Adeegyada waxaa Ankara lagu saxiixay 17-kii Diseembar 2025, waxaana wada galay Wasaaradda Kalluumeysiga iyo Dhaqaalaha Buluugga ah ee Soomaaliya iyo OYAK oo ah sanduuqa hawlgabka iyo maalgashiga ciidamada Turkiga.

Lix maalmood ka hor saxiixa heshiiska, 11-kii Diseembar, waxaa Soomaaliya laga diiwaangeliyey shirkadda SOMTURK, taas oo loo xilsaaray maamulka habraacyada la xiriira kalluumeysiga caalamiga ah ee aagga dhaqaale ee gaarka ah ee Soomaaliya.

Sida lagu sheegay bogga rasmiga ah ee SOMTURK⁠, shirkaddu waa hay’adda keliya ee Wasaaradda Kalluumeysigu u oggolaatay inay qabato adeegyada farsamo ee codsiyada shatiyada maraakiibta shisheeye ee ka kalluumeysanaya inta u dhexeysa 24 iyo 200 mayl-badeed.

Hase yeeshee, isla shirkaddu waxay sheegaysaa in ansixinta ugu dambeysa ee shatiga ay weli leedahay Wasaaradda Kalluumeysiga Soomaaliya. Dhinaca kale, qoraalladii Turkiga ee lagu shaaciyey heshiiska waxay sheegeen in shatiyada si gaar ah u bixinayso SOMTURK, isla markaana shirkaddu diiwaangelinayso, kormeerayso oo maamulayso dhaqdhaqaaqyada kalluumeysiga.

Kala duwanaanshahaas ayaa hadda saldhig u noqonaya muranka ka dhex jira dhinacyada heshiiska: SOMTURK ma shirkad adeegyo farsamo u qabata wasaaradda ayay tahay, mise waxaa lagu wareejiyey awoodda dowladeed ee bixinta shatiyada, lacag ururinta iyo kormeerka badda?

Maraakiibtii hore oo diiday amarro cusub

Xogaha la helay waxay sheegayaan in maraakiib horay shatiyo uga haystay Dowladda Federaalka ay diideen amarro lagu doonayay inay ku joojiyaan shatiyadooda, dib isaga diiwaangeliyaan SOMTURK ama uga baxaan goobaha ay ka kalluumeysanayeen.

Dhinaca Turkiga ayaa ka cabanaya in Wasaaradda Kalluumeysigu weli si toos ah ula macaamilayso qaar ka mid ah maraakiibtaas, isla markaana ay jiraan lacago iyo adeegyo aan soo marin nidaamka SOMTURK.

Muranka ugu weyn sida ay xoguhu tilmaamayaan, kuma koobna ilaalinta kalluunka ama la dagaallanka kalluumeysiga sharci-darrada ah. Waxaa la isku haystaa cidda maamulaysa dakhliga, qaadaysa khidmadaha, diiwaangelinaysa maraakiibta iyo cidda yeelanaysa awoodda ugu dambeysa ee suuqa kalluumeysiga caalamiga ah.

Soomaaliya waxay lahayd nidaam shati-bixin ka hor SOMTURK. Sannadkii 2018, dowladda ayaa 31 markab oo Shiineys ah siisay shatiyo lagu kalluumeysanayo kalluunka tuna-da, waxaana sannadkii ugu horreeyey laga ururiyey $1.045 milyan oo lagu shubay Bangiga Dhexe. Sidaas darteed, sheegashada ah in SOMTURK bixisay “shatigii caalamiga ahaa ee ugu horreeyey” waxay sax noqon kartaa oo keliya haddii loola jeedo shatigii ugu horreeyey ee nidaamka cusub.

28-kii Maarso 2026, markabka calanka Turkiga wata ee Ergun Reis A ayaa noqday markabkii ugu horreeyey ee shati ka hela nidaamka SOMTURK. Hase yeeshee, OYAK waxay xaqiijisay⁠ in shatiga rasmiga ah ay bixisay Wasaaradda Kalluumeysiga Soomaaliya, halka SOMTURK ay taageertay habraaca.

Xeebaha Puntland oo muhiim u ah qorshaha

Xeebaha Puntland ayaa qayb muhiim ah ka ah qorshaha kalluumeysiga, sababo la xiriira baaxaddooda, khayraadka badda iyo goobaha uu ku badan yahay kalluunka loo dhoofiyo suuqyada caalamiga ah.

Puntland ayaa 5-tii Luulyo 2026 si rasmi ah uga digtay SOMTURK iyo shirkadaha kale ee shisheeye inay hawlo kalluumeysi, maalgashi dhaqaale-buluug ah ama ilaalinta xeebaha ka sameeyaan deegaannadeeda iyaga oo aan fasax ka haysan maamulka Puntland.

Puntland waxay ku doodday in Dowladda Federaalka aysan keligeed awood u lahayn inay bixiso shatiyo ama heshiisyo maalgashi oo khuseeya dhul iyo bad ay Puntland maamusho, iyadoo aan weli heshiis laga gaarin qaybsiga khayraadka iyo awoodaha federaalka. Digniinta Puntland⁠ waxay si gaar ah u magacaabaysay SOMTURK.

Arrintan waa in laga soocaa TURKSOM, oo ah xarunta tababarka ciidamada Turkiga ee Muqdisho. Shirkadda ku lug leh kalluumeysiga iyo shatiyadu waa SOMTURK.

Sharciga kalluumeysiga Soomaaliya wuxuu awoodda bixinta ama diidmada shatiga siinayaa wasiirka kalluumeysiga, kadib talo ka timaadda agaasimaha guud. Sharcigu wuxuu sidoo kale farayaa wasaaradda inay tixgeliso dowlad-goboleedka ay maraakiibtu ka hawlgalayaan.

Sidaas darteed, heshiis ganacsi oo lala galay shirkad xiriir la leh hay’ad milateri oo shisheeye keligiis ma xallin karo muranka dastuuriga ah ee ku saabsan cidda maamusha khayraadka badda Soomaaliya.

Xasan Sheekh oo loo gudbiyey murankaan

Xogaha ayaa sidoo kale sheegaya in dulaaliin Soomaali ah iyo ganacsato ku lug leh heshiiska ay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud la wadaageen caqabadaha hortaagan hirgelinta mashruuca, gaar ahaan muranka shatiyada, lacag ururinta iyo adeegyada loo baahan yahay si maraakiibta Turkigu uga hawlgalaan xeebaha Soomaaliya.

Lama oga go’aanka uu Xasan Shiikh ka gaaray cabashadaas, mana jiro ilaa hadda war rasmi ah oo si faahfaahsan u sharxaya sida loo kala leeyahay SOMTURK, halka lagu shubayo khidmadaha, saamiga dakhliga ay dhinacyadu kala helayaan ama cidda awoodda u leh inay laasho shatiyadii horay loo bixiyey.

Heshiiska SOMTURK oo aan si buuxda dadweynaha loogu soo bandhigin ayaa sare u qaaday su’aalaha ku saabsan hufnaanta, isla-xisaabtanka iyo ilaalinta hantida qaranka.

Heshiiska kalluumeysigu wuxuu qayb ka yahay danaha sii ballaaranaya ee Turkiga uu ka leeyahay Soomaaliya, kuwaas oo hadda isku xiraya amniga badda, tababarka ciidamada, kalluumeysiga, dekedaha, tamarta iyo sahminta shidaalka.

Ankara waxay ku doodaysaa in joogitaankeedu Soomaaliya ka caawinayo ilaalinta xeebaha, la dagaallanka kalluumeysiga sharci-darrada ah iyo dhismaha awoodda ciidamada badda. Dhanka kale, dadka heshiiska dhaliilsan waxay ka digayaan in maamulka khayraadka iyo dakhliga dalka lagu ururiyo hay’ado aan si buuxda ugu hoos jirin nidaamka kormeerka Soomaaliyeed.

Muranka hadda ka taagan SOMTURK wuxuu tijaabo u yahay in heshiisyada Soomaaliya iyo Turkiga ay dhisayaan awoodda hay’adaha Soomaaliyeed iyo in kale—ama ay khayraadka badda, shatiyada iyo dakhliga dalka gelinayaan nidaam ay saamaynta ugu weyn ku leeyihiin Ankara iyo dulaaliinta ku xiran.

GAROWE ONLINE