Soomaaliya : Facebook oo mar kale laga waayay codadka ka aragti duwan DF- ka ee muddo dhaafka ah

GAROWE, Puntland — Mowjad cusub oo xiritaanno, tirtirid iyo weerarro dhijitaal ah ayaa ku dhacday bogagga Facebook ee madax siyaasadeed, xildhibaano, wasiirro, wariyayaal iyo warbaahin Soomaaliyeed, taas oo dib u soo celisay walaaca ku saabsan badqabka codadka siyaasadeed iyo warbaahineed ee ka aragtida duwan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Dhacdooyinka ugu waaweyn waxaa ka mid ah bogag ay leeyihiin Madaxweynayaasha Puntland iyo Jubaland oo Facebook laga saaray, iyadoo isla muddadaas wariyayaal iyo warbaahin madax-bannaan ay sheegeen inay la kulmeen xannibaadda akoonnada (account suspensions), tirtirid qoraallo, sheegashooyin xuquuqda daabacaadda (copyright claims) iyo in saxafiyiin nool Facebook loogu diiwaangeliyey inay geeriyoodeen.

Somali Journalists Syndicate (SJS) ayaa 14-kii Sebtembar sheegtay inay diiwaangelisay koror ku yimid weerarrada noocan ah, iyadoo Meta East Africa aysan uga jawaabin codsi faallo ah oo ururku u diray.

Dhacdooyinkani ma aha kuwo cusub. Dabayaaqadii 2024, ururrada warbaahinta Soomaaliyeed waxay diiwaangeliyeen in ka badan 32 akoon oo Facebook ah oo ay saameeyeen weerarro la mid ah.

Waxaa ka mid ahaa akoonno la xiriiray Madaxtooyada Puntland, wasiirro iyo siyaasiyiin, halka Jubaland-na laga diiwaangeliyey dhacdo saameysay akoonka Madaxweynaha Jubaland. Akoonka Madaxweynihii hore ee Puntland, Senator Cabdiraxmaan Maxamed Maxamuud Faroole, ayaa sidoo kale xilligaas hawada laga saaray, welina dib looguma soo celin milkiilihiisa.

Hababka la adeegsaday waxaa ka mid ahaa in Facebook loo gudbiyo in dad nool ay geeriyoodeen. Warbixinnadii 2024 waxay sheegeen in xitaa la adeegsaday waraaqo dhimasho oo been-abuur ah si akoonno loogu beddelo akoonno lagu xusuusto qof geeriyooday (memorialized accounts).

Waxaa sidoo kale soo noqnoqday sheegashooyin been-abuur ah oo xuquuqda daabacaadda ah (fake copyright claims).

Baaritaan ay SJS daabacday 30-kii Agoosto 2026 ayaa diiwaangeliyey sheegashooyin xuquuqda daabacaadda (copyright claims), ka-saarista waxyaabaha la daabacay (content takedowns) iyo xaddidaado lagu qaaday warbaahin iyo saxafiyiin Soomaaliyeed. Weerarrada ayaa, sida SJS sheegtay, xoogaystay xilli ay jireen khilaafaad siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dhinacyo kale, oo Puntland ay ku jirto.

SJS waxay diiwaangelisay kiisas ay warbaahintu sheegtay in xuquuqda daabacaadda loogu qabsaday muuqaallo iyo warar ay iyagu soo saareen, oo ay ku jiraan khudbado iyo muuqaallo siyaasadeed.

Garowe Online ayaa sidoo kale marar kala duwan la kulantay sheegashooyin xuquuqda daabacaadda (copyright claims), oo ay ku jiraan muuqaallo ay warbaahintu sheegtay inay iyadu duubtay.

Baaritaanka SJS wuxuu sheegay in qaar ka mid ah sheegashooyinka xuquuqda daabacaadda laga keenayay magacyo ama bogag aan lahayn xiriir muuqda oo ay la leeyihiin nuxurka ay xuquuqdiisa sheeganayeen.

SJS waxay sidoo kale sheegtay inay si qarsoodi ah ula xiriirtay qof isticmaalayay magaca “The Odyssey”, kaas oo ururku sheegay inuu dalbaday $5,000 si uu hay’ad warbaahineed (media organization) ugu qaado sheegasho xuquuqda daabacaadda ah (copyright claim) oo muran leh.

Ururku wuxuu sidoo kale diiwaangeliyey eedeymo ay saxafiyiin u jeediyeen shaqsiyaad ama hay’ado dowladda la xiriira, kuwaas oo lagu eedeeyay warbixin-wadareedyo lagu beegsado akoonnada (mass reporting) iyo xannibaadaha waxyaabaha la daabaco (content restrictions). Qaar ka mid ah eedeymahaas waa la beeniyey, kuwo kalena si madax-bannaan looma xaqiijin.

SJS waxay soo xigatay shaqaale hore oo Wasaaradda Warfaafinta ka tirsanaa oo sheegay in magacyada saxafiyiinta iyo waxyaabaha la daabacay (content) loo gudbin jiray Wasaaradda Warfaafinta iyo Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka.

Mas’uul hore oo ka tirsanaa Wasaaradda Warfaafinta ayaa SJS u xaqiijiyey in waaxdiisu xiriir shaqo la lahayd Meta, balse wuxuu beeniyey in xiriirkaas loo adeegsan jiray faafreebka warbaahinta, isagoo sheegay in iskaashigu caawiyey soo celinta akoonno si khalad ah loo xannibay.

Dowladda Federaalka si madax-bannaan looguma xaqiijin inay ka dambeyso dhammaan dhacdooyinka lagu bartilmaameedsaday siyaasiyiinta iyo warbaahinta.

Dhacdooyinka cusub waxay sidoo kale yimaadeen xilli Dowladda Federaalka ay ballaarinayso iskaashiga isgaarsiinta istiraatiijiga ah (strategic communications) ee Türkiye iyo Shiinaha. SJS ayaa Dowladda Federaalka ka dalbatay inay caddeyso nooca iyo baaxadda iskaashigaas iyo inaan loo adeegsan caburin saxafiyiin.

Ma jirto caddeyn la soo bandhigay oo muujinaysa in Dowladda Türkiye ay iyadu xirtay akoonnada ama gudbisay sheegashooyin been-abuur ah oo xuquuqda daabacaadda ah (fake copyright claims).

Dhanka kale, Meta ayaa bishii Maarso 2026 ballaarisay Kaaliyaha Taageerada Meta ee Sirdoonka Macmalka ah (Meta AI Support Assistant), oo loogu talagalay inuu dadka ka caawiyo dhibaatooyinka akoonnada, sharaxo sababta waxyaabaha la daabacay (content) looga saaray iyo habka racfaanka.

Meta waxay sheegtay in sirdoonka macmalka ah (AI) uu taageerada ka dhigayo mid 24-saac la heli karo, balse dadka ay weli door muhiim ah ku leeyihiin go’aannada ugu xasaasisan sida qaar ka mid ah racfaannada xiritaanka akoonnada (account disablement).

Taasi waxay keenaysaa su’aal gaar ah oo Soomaaliya khuseysa: marka nidaamka otomaatigga ah (automated system) qof nool u aqoonsado inuu dhintay ama uu aqbalo sheegasho xuquuqda daabacaadda ah (copyright claim) oo been-abuur ah, sidee dhibbanuhu ku heli karaa dib-u-eegis bani’aadam?

Facebook Soomaaliya kama aha oo keliya goob bulsho. Waa meel malaayiin Soomaali ahi wararka ka helaan, madaxdu shacabka kula xiriirto, siyaasiyiintu aragtidooda ku gudbiyaan, warbaahintuna bulshada ku gaarto.

Sidaas darteed, marka bog Madaxweyne, xildhibaan, wasiir, siyaasi ama wariye hawada laga saaro, arrintu waxay taabanaysaa xorriyadda hadalka iyo xorriyadda saxaafadda.

Waxa weli jawaab u baahan cidda gudbinaysa warbixinnada been-abuurka ah ee dhimashada (fake death reports), cidda samaynaysa sheegashooyinka been-abuurka ah ee xuquuqda daabacaadda (fake copyright claims) iyo sababta nidaamka Meta marar badan ugu oggolaanayo farsamooyinkan inay saameeyaan akoonnada Soomaaliyeed.

Meta waxaa laga doonayaa inay caddeyso sida nidaamkeedu uga hortagayo arrimahaas, halka Dowladda Federaalka laga doonayo inay shaaciso nooca xiriirka hay’adaha dowladda ay la leeyihiin Meta iyo habka loo maro codsiyada la xiriira waxyaabaha la daabacay (content) iyo akoonnada.

Dhacdooyinkii 2024 jawaab buuxda lagama helin. Sanadka 2026-na, farsamooyin la mid ah ayaa mar kale soo muuqday.

Ilaa hadda ma jirto caddeyn madax-bannaan oo muujinaysa in dhammaan dhacdooyinkan ay ka dambeeyaan hal amar ama hal dhinac, taas oo sii xoojinaysa baahida loo qabo baaritaan madax-bannaan.

GAROWE ONLINE