Xiisadda Koonfur Galbeed iyo eedeymaha loo jeediyay Turkiga

BAYDHABO, Soomaaliya – Iska-horimaadyadii ka dhacay qaybo ka mid ah Dowlad-goboleedka Koonfur-galbeed Soomaaliya intii lagu jiray toddobaadkii ugu horreeyay ee Sebtembar 2026, iyo eedeymaha la xiriira doorka ay dalal shisheeye ku yeelan karaan colaadahaas, ayaa noqday arrimaha sida weyn looga hadal-hayo baraha bulshada.

Xiisadda ka jirta Koonfur-galbeed ayaa salka ku haysa khilaaf siyaasadeed oo soo jiitamayay tan iyo dhammaadkii 2023, kaas oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhinacyo siyaasadeed oo taageersan Madaxweynihii hore ee Koonfur-galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed, oo loo yaqaan Lafta-gareen.

Maleeshiyaad daacad u ah Lafta-gareen ayaa maalmahan dambe weerarro ku qaaday qaybo ka mid ah ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ka hawlgala Koonfur-galbeed, gaar ahaan magaalada Baydhabo, iyadoo ciidamada dowladda ay iska caabin xooggan kala hor tageen weerarradaas.

Khilaafaadka siyaasadeed, gaar ahaan kuwa la xiriira doorashooyinka iyo awood-qaybsiga, ayaa mararka qaarkood isu beddela iska-horimaadyo hubaysan. Sidoo kale, xaaladaha noocan oo kale ah waxay fursad u noqon karaan dhinacyo siyaasadeed iyo kuwo shisheeye oo doonaya inay saameyn ku yeeshaan aragtida dadweynaha ama ay ka faa'iidaystaan qalalaasaha ka jira gudaha dalka.

Qaraxii Doolow iyo eedeymaha loo jeediyay Turkiga

Xiisadda siyaasadeed iyo amni ee Koonfur-galbeed ayaa sii xoogaysatay kaddib qaraxii dhacay 4-tii September 2026 degmada Doolow, kaas oo lala beegsaday guriga Jeneraal Mahad Cabdiraxmaan Aadan, oo loo yaqaan Taliye Shub, kana tirsan qoyska Madaxweynihii hore ee Koonfur-galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).

Qaraxa kaddib, waxaa baraha bulshada ku faafay eedeymo iyo warar kala duwan oo ku saabsan cidda mas'uulka ka ahayd dhacdadaas. Qaar ka mid ah farriimaha la faafiyay ayaa Turkiga ku eedeeyay inuu door ku lahaa dhacdada, iyadoo sidoo kale la faafiyay sheegashooyin ah in Ankara ay taageero siyaasadeed siiso Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Waxaa kale oo baraha bulshada lagu baahiyay eedeymo sheegaya in Turkigu uu diyaaradaha dagaalka ee F-16 iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn u adeegsanayo bartilmaameedsiga dhinacyada ka soo horjeeda Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, ilo-wareedyo dhanka amniga ah ayaa sheegay inaan la helin wax caddeyn ah oo muujinaysa in ciidamada Turkigu ay hawlgal cirka ama dhulka ah ka fuliyeen goobta dhacdadu ka dhacday maalintii qaraxa.

Wararka iyo eedeymaha kala duwan ee ku saabsan dhacdadan ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo faafitaanka macluumaad aan la xaqiijin iyo dacaayado laga yaabo in loogu talagalay inay saameyn ku yeeshaan aragtida dadweynaha ee ku saabsan doorka Turkiga ee Soomaaliya.

Loollanka xogta iyo danaha shisheeye

Qaar ka mid ah dhinacyada siyaasadda iyo falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in khilaafaadka gudaha Soomaaliya ay mararka qaarkood ka faa'iidaystaan dhinacyo saddexaad oo dano siyaasadeed iyo istaraatiijiyadeed ku leh gobolka.

Sida ay sheegayaan aragtiyaha la faafinayo, dhinacyadaasi waxay isku dayaan inay ka faa'iidaystaan kala-qaybsanaanta siyaasadeed iyo xaaladaha amni ee dalka si ay u sii xoojiyaan khilaafaadka jira ama ay u wiiqaan xiriirka Soomaaliya la leedahay qaar ka mid ah saaxiibadeeda caalamiga ah.

Waxaa sidoo kale jiray eedeymo ku saabsan in ololeyaasha lagu bartilmaameedsanayo Turkiga ay qayb ka yihiin loollan siyaasadeed iyo mid juqraafiyeed oo ballaaran, inkastoo eedeymahaas qaarkood aysan jirin caddeymo madax-bannaan oo si rasmi ah u xaqiijiyay.

Dhinacyada taageersan aragtidan ayaa ku doodaya in Soomaaliya xasilloon, nabdoon oo awood u leh inay si madax-bannaan u doorato xiriirrada ay la yeelanayso waddamada kale ay tahay arrin aan la jaanqaadi karin danaha qaar ka mid ah dhinacyada shisheeye.

Doorka Turkiga ee Soomaaliya

Turkigu wuxuu muddo dheer ka mid ahaa saaxiibada muhiimka ah ee Soomaaliya, isagoo taageero ka geysta dhinacyada amniga, tababarka ciidamada, gargaarka bani'aadannimada, caafimaadka, waxbarashada iyo horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha.

Dhanka amniga, Turkigu wuxuu Dowladda Federaalka Soomaaliya kala shaqeeyaa dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo kooxaha kale ee hubaysan, iyadoo taageeradaasi ku salaysan tahay heshiisyo iyo codsiyo ka yimid dowladda Soomaaliya.

Dadka iyo hay'adaha taageersan iskaashiga Soomaaliya iyo Turkiga ayaa ku doodaya in hawlgallada amniga ee uu Turkigu taageero lagu fuliyo iyadoo la tixgelinayo xaaladda rayidka, isla markaana laga fogaanayo khasaaraha shacabka.

Si kastaba ha ahaatee, hawlgallada militari iyo taageerada shisheeye ee Soomaaliya ayaa mararka qaarkood noqda mowduucyada ugu waaweyn ee lagu faafiyo warar is-khilaafsan iyo eedeymo siyaasadeed.

Waxaa sidoo kale muuqata in taageerada joogtada ah ee uu Turkigu siiyo Soomaaliya, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah argagixisada, ay ka dhigtay doorkiisa mid si weyn loola socdo, isla markaana mararka qaarkood bartilmaameed u noqda ololeyaal siyaasadeed iyo kuwo warbaahineed.

Dadaallada dhexdhexaadinta

Marka laga soo tago taageerada amniga iyo horumarinta, Turkigu wuxuu sidoo kale ka shaqeeyay dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu doonayo in lagu yareeyo khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya.

Dadaalladaas ayaa lagu doonayaa in la fududeeyo wada-hadalka iyo isu-soo-dhowaanshaha dhinacyada kala duwan ee siyaasadda Soomaaliya, gaar ahaan xilli uu dalka wajahayo khilaafyo siyaasadeed oo sii xoogaysanayay sanadkan 2026.

Doorka Turkiga ee dadaallada lagu yareynayo xiisadaha siyaasadeed ee Muqdisho iyo meelaha kale ee dalka ayaa taageerayaashiisu u arkaan mid ka hor imanaya eedeymaha sheegaya in Ankara ay si toos ah dhinac uga tahay khilaafaadka gudaha Soomaaliya.

Dadaallada dhexdhexaadinta iyo wada-hadallada siyaasadeed ayaa weli muhiim u ah sidii looga hortagi lahaa in khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya isu beddelaan iska-horimaadyo hubaysan.

Dadweynaha oo looga digay xogaha aan la xaqiijin

Iyadoo xaaladda siyaasadeed iyo tan amni ee Soomaaliya ay weli tahay mid xasaasi ah, ayaa muhiimad weyn leh in shacabka Soomaaliyeed ay si taxaddar leh u qiimeeyaan wararka iyo macluumaadka lagu faafiyo baraha bulshada.

Wararka aan laga helin ilo lagu kalsoonaan karo iyo macluumaadka marin-habaabinta ah waxay sii hurin karaan khilaafaadka siyaasadeed iyo bulshada dhexdeeda.

Sidaas darteed, dhacdooyinka ka socda Koonfur-galbeed iyo eedeymaha la xiriira doorka dalalka shisheeye waa in lagu qiimeeyaa xog la hubiyay iyo caddeymo la isku halayn karo.

Soomaaliya waxay u baahan tahay xasillooni siyaasadeed, wada-hadal iyo iskaashi lagu xalliyo khilaafaadka gudaha, iyadoo isla markaana muhiim tahay in la ilaaliyo xiriirrada ay la leedahay dalalka saaxiibada ah, gaar ahaan kuwa taageerada ka geysta amniga, horumarinta iyo dib-u-dhiska dalka.

Xiriirka Soomaaliya iyo Türkiga ayaa weli ah mid ku dhisan iskaashi dhinacyo badan leh, iyadoo labada dal ay iska kaashadaan amniga, horumarinta, gargaarka bani'aadamnimo iyo dhismaha hay'adaha dowladda.

GAROWE ONLINE