Dagaalka Yemen oo sii xoogeysanaya iyadoo Xuutiyiintu ku sii siqayaan dhul ay maamulaan xoogagga Sacuudigu taageero

SANCA — Dagaallo culus ayaa Axaddii ka socday koonfur-galbeed Yemen, halkaas oo xoogagga Xuutiyiinta ee Iran taageerto ay isku dayayaan inay dhul hor leh kala wareegaan ciidamada dowladda Yemen ee taageerada ka hela Sacuudi Carabiya, sida ay sheegeen saraakiil Yemeni ah.

Dagaallada dhulka ayaa muujinaya heerka uu sii kordhayo iska horimaadka Sacuudi Carabiya iyo Xuutiyiinta oo dib u qarxay bishii Luulyo. Xuutiyiinta ayaa Sabtidii sheegay inay gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku weerareen caasimadda Sacuudiga ee Riyadh iyo xarumo shidaal, iyagoo sheegay inay uga jawaabayeen duqeymo iyo weerarro Sacuudigu ka fuliyey gudaha Yemen.

Axaddii, dagaallo xooggan ayaa ka socday al-Wazi’iyah, al-Madaribah iyo al-Arah, oo ah dhul buuraley ah oo ku yaalla koonfur-galbeed Yemen, sida uu sheegay Abdul Basit al-Baher, oo ah sarkaal ka tirsan ciidamada dowladda Yemen ee Sacuudigu taageero.

Haddii Xuutiyiintu la wareegaan deegaannadaas, waxay awoodi karaan inay gooyaan waddada isku xirta magaalada Taiz iyo Cadan, oo xarun u ah dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay. Tallaabadaas ayaa sidoo kale cadaadis weyn gelin karta ciidamada Sacuudigu taageero ee ku sugan Taiz.

Dagaalka oo ku sii dhowaanaya Bab al-Mandab

Dagaallo kale oo culus ayaa maalmihii ugu dambeeyay ka dhacay agagaarka Kahboub, oo ah dhul buuraley ah oo kor ka eegaya marin-biyoodka Bab al-Mandab.

Goobta dagaalka ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama Bab al-Mandab uu yahay marin istaraatiiji ah oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, isla markaana ay maraan maraakiib badan oo ganacsi iyo kuwa shidaalka qaada.

Muhiimadda marinkan ayaa sii korortay kadib markii Iran ay si weyn u carqaladeysay isu-socodka marinka Hormuz ee Gacanka Faaris, taasoo Sacuudi Carabiya ku qasabtay inay muhiimad dheeraad ah siiso waddada Badda Cas.

Xuutiyiinta ayaa sidoo kale dhowaan la wareegay dhammaan xeebaha Yemen ee Badda Cas, taasoo kooxda siisay awood dheeraad ah oo ay ku saameyn karto isu-socodka maraakiibta marinkan muhiimka ah.

Riyadh oo wajahaysa cadaadis cusub

Sacuudi Carabiya si rasmi ah ugama hadlin inta badan duqeymaha dhowaan ka dhacay Yemen, sidoo kalena kama jawaabin sheegashada Xuutiyiinta ee ah inay toddobaadkii hore soo rideen diyaarad dagaal oo Sacuudigu leeyahay.

Hase yeeshee, Maj. Gen. Turki al-Maliki, afhayeenka isbahaysiga milatari ee Sacuudigu hoggaamiyo, ayaa kadib weerarkii Riyadh sheegay in isbahaysigu leeyahay “xaqa uu ku qaadi karo tallaabooyinka ku habboon,” isaga oo aan faahfaahin ka bixin waxa ay tallaabooyinkaasi noqon karaan.

Su’aasha weyn ee hadda hortaalla Riyadh ayaa ah heerka uu Mareykanku diyaar ugu yahay inuu kordhiyo taageerada militari ee Sacuudiga ama inuu si toos ah ugu lug yeesho dagaalka Xuutiyiinta.

Sacuudigu wuxuu doonayaa inuusan mar kale kaligiis qaadin culayska dagaalka Yemen. Ololihii militari ee uu Riyadh hoggaaminayey sannado badan ayaa isu beddelay dagaal daba-dheeraaday oo dhaawacay sumcadda Sacuudiga, dhaqaale badanna ku baxay, halka Yemen ay wajahday musiibo bani’aadamnimo oo ay boqollaal kun oo qof ugu dhinteen dagaal, gaajo iyo cudurro.

Madaxweyne Donald Trump ayaa bishan diiday codsi uu Dhaxal-sugaha Sacuudiga Mohammed bin Salman ku doonayey taageero militari oo dheeraad ah oo Mareykanku ka siiyo dagaalka Xuutiyiinta, sida ay sheegeen saraakiil xog-ogaal u ah wada-hadallada labada dhinac.

Xuutiyiinta oo doonaya inay ballaariyaan dhulka ay haystaan

April Alley, oo ah khabiir ku takhasustay Yemen kana tirsan Washington Institute, ayaa sheegtay in Xuutiyiintu isku dayayaan inay adkeystaan dhulkii ay ka qabsadeen xeebaha galbeedka, isla markaana ay ku sii fidaan gobollada Taiz iyo Marib.

Waxay sheegtay in kooxda ay adeegsanayso laba waddo oo is barbar socda: awood militari iyo olole siyaasadeed oo ay ku doonayso inay dagaalka u sawirto mid Yemeniyiintu dalka uga saarayaan Sacuudiga.

Hadallada hoggaanka Xuutiyiinta ayaa sidoo kale muujinaya in kooxda aysan ku talo jirin inay ku ekaato dhulka ay hadda maamusho.

Mohammed al-Bukhaiti, oo ka tirsan madaxda siyaasadeed ee Xuutiyiinta, ayaa toddobaadkii hore sheegay in kooxdu ay doonayso “xoreynta taako kasta oo ka mid ah dhulka Yemen,” isaga oo saraakiisha dowladda Yemen ku tilmaamay kuwo Sacuudiga u shaqeeya.

Dagaal soo bilowday 2014

Xuutiyiinta iyo dowladda Yemen ayaa dagaallamayay tan iyo 2014, markii kooxdu la wareegtay caasimadda Sanca. Sacuudi Carabiya iyo xulafadeeda ayaa markii dambe bilaabay olole militari oo lagu doonayay in dowladda Yemen dib loogu soo celiyo awoodda.

Xabbad-joojin jilicsan oo la gaaray 2022 ayaa muddo yar dejisay dagaalka, balse xaaladda ayaa mar kale burburtay iyadoo xiisadda gobolka ay sii ballaaratay.

Dagaalka cusub wuxuu dib u qarxay bishii Luulyo kadib markii Xuutiyiintu Sacuudi Carabiya ku eedeeyeen duqeyn lagu qaaday garoonka diyaaradaha Sanca. Dowladda Yemen ee Sacuudigu taageero ayaa sheegatay mas’uuliyadda weerarkaas, iyadoo sheegtay in ujeeddadu ahayd in laga hortago diyaarad Iranian ah oo doonaysay inay halkaas ku degto.

Wax yar kadib, Xuutiyiintu waxay ku dhawaaqeen inay xannibaad saarayaan maraakiibta Sacuudiga ee isticmaala Badda Cas.

Yemen ayaa sannado badan si dhab ah ugu kala qaybsanayd laba maamul: Xuutiyiinta oo gacanta ku haya inta badan waqooyiga iyo dowladda caalamku aqoonsan yahay oo magac ahaan maamusha qaybo badan oo koonfurta ah, iyadoo si weyn ugu tiirsan taageerada dhaqaale iyo militari ee Sacuudi Carabiya.

Hase yeeshee, horumarka militari ee Xuutiyiinta iyo gacanta ay ku hayaan xeebaha Badda Cas ayaa dagaalka gelinaya marxalad cusub. Haddii ay sii ballaariyaan dhulka ay ka haystaan koonfur-galbeedka Yemen, gaar ahaan agagaarka Taiz iyo Bab al-Mandab, dagaalku wuxuu yeelan karaa saameyn ka baxsan Yemen oo taabanaysa Sacuudi Carabiya iyo isu-socodka ganacsiga caalamiga ah ee Badda Cas.

GAROWE ONLINE