Halista Sii Kordheysa ee Soomaaliya iney Dagaal Dadban ku Galaan Quwado Shisheeye

FAALADA WARKA | Isbeddelka ku yimid siyaasadda dibadda ee Soomaaliya bilowga 2026 wuxuu xambaarsan yahay khatar ka weyn kala fogaansho diblomaasiyadeed. Waxa uu muujinayaa suurtagalnimada in Soomaaliya ay ku dhacdo dabin amni, dhaqaale iyo mid madaxbannaanideeda taabanaya—iyadoo ay hoggaaminayso dowlad muddo kooban uga harsan tahay xilkeeda, kana shaqaynaysa jawi siyaasadeed oo gudaha ah oo aan weli degganayn. Halista ugu weyn ayaa ah in dalka loo adeegsado goob lagu kala jiito danaha quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka, iyada oo aan la haysan awood ku filan oo lagu maareeyo loollankaas.

Kala fogaanshaha Imaaraadka Carabta ee la qorsheynayo iyo ku-dhowaanshaha Turkiga, Masar iyo Sucuudiga ma ahan arrin ku kooban Soomaaliya oo keliya. Waxay ka dhacayaan gobol ay si qoto dheer ugu loollamayaan quwado isku arka inay xaq iyo saameyn ku leeyihiin, isla markaana ka baqaya in miisaankooda istiraatiijiyadeed uu hoos u dhaco. Soomaaliya, oo ku taalla marin-biyoodka u dhexeeya Badda Cas iyo Badweynta Hindiya, waxay noqotay bartilmaameed si dabiici ah loo danaynayo—ma aha awooddeeda awgeed, balse juqraafi ahaan meesha ay kaga taallo khariidadda caalamka.

Masar waxay Soomaaliya u aragtaa xulafo muhiim u ah marka la eego muranka biyaha Niilka iyo loollanka Itoobiya kula jirto. Dhanka kale, Sucuudiga iyo Imaaraadka waxay Geeska Afrika u arkaan ballaarin muhiim u ah tartankooda Badda Cas iyo Yemen. Inkasta oo ay mar wada shaqeeyeen, haddana kala aragti-duwanaanshahooda—gaar ahaan Yemen—ayaa si isa soo taraysa u muuqda inuu ku sii fidayo Geeska Afrika.

Turkiga isaguna ma aha oo keliya saaxiib dhaqaale ama milateri. Ankara waxay isu aragtaa quwad goboleed oo buuxda, leh dan istiraatiiji ah oo ku fidsan Waqooyiga Afrika, Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika. Sida ay uga muuqato Liibiya, Suuriya iyo Suudaan, Soomaaliya waxay Turkiga u tahay meel uu ku muujiyo awooddiisa milateri, dhaqaale, teknoolojiyeed iyo diblomaasiyadeed—iyo inuu miisaan ku yeesho loollanka quwadaha kale.

Halkaas ayay khatartu ka bilaabmaysaa. Dowladda Federaalka oo muddo kooban uga harsan xilkeeda, islamarkaana wajahaysa khilaafyo siyaasadeed oo gudaha ah, haddii ay si qoto dheer ugu milanto loollanka quwadahan, waxay si fudud ugu dhacaysaa dabin ah dagaallo u dhexeeya quwado shisheeye—iyadoo aan si toos ah u dagaallamin, balse u oggolaanaysa in dalal kale ay ku dagaallamaan dhulkeeda, dekedaheeda, hawadeeda iyo go’aannadeeda siyaasadeed.

Saameynta amni waa mid toos ah. Soomaaliya waxay weli ku jirtaa dagaal ka dhan ah Al-Shabaab, iyadoo nidaamkeeda amni u baahan yahay taageero dibadeed oo dheellitiran. Marka taageeradaasi isu beddesho mid dhinac u janjeerta, khatarta ah in la wiiqo wada-shaqeynta amni ama la abuuro firaaq amni ayaa sii kordheysa—taas oo saameynaysa dekedaha, marin-biyoodka iyo amniga badda, kuwaas oo laf-dhabar u ah ganacsiga iyo dakhliga dalka.

Dhaqaale ahaan, Soomaaliya ma qaadi karto culayska loollan quwado kale. Imaaraadka wuxuu ahaa tiir muhiim u ah ganacsiga, xawaaladaha, maalgashiga kaabeyaasha iyo sahayda badeecadaha. In kasta oo Turkiga, Masar iyo Sucuudigu soo bandhigi karaan beddello siyaasadeed, haddana lama hubo in ay si degdeg ah u buuxin karaan booska dhaqaale ee lumaya—gaar ahaan xilli sicir-barar iyo nuglaansho dhaqaale ay dalka ka jiraan.

Sawirka waxaa sii murgaya doorka sii kordhaya ee Israa’iil ee gobolka. Aqoonsiga Somaliland iyo danaha Israa’iil ee Badda Cas iyo Geeska Afrika waxay si dhow ugu xiran yihiin xisaabaha amni ee Imaaraadka, Sucuudiga, Masar iyo Turkiga. Soomaaliya, haddii aysan si taxaddar leh u miisaamin mowqifkeeda, waxay si lama filaan ah ugu dhex dhici kartaa loollan ka weyn awooddeeda—mid ay ku lug leeyihiin Israa’iil, Iran, Khaliijka iyo quwadaha kale ee caalamka.

Ugu dambeyn, khatarta ugu weyn ma aha oo keliya luminta saaxiib dibadeed ama helidda mid kale. Khatartu waa in go’aamada siyaasadda dibadda ay ka hormaraan awoodda gudaha ee dalka, laguna degdegin xulafeysi ku saleysan dareen iyo cadaadis waqti-gaaban lagaga gudbiyo xaalad siyaasadeed.

Dal aan si buuxda u mideysnayn, dowladdiisuna ku jirto dhammaadka muddo-xileed, uma adkeysan karo inuu noqdo goob ay quwadaha shisheeye ku galaan dagaal “Proxy War”. Haddii aysan jirin siyaasad dheellitiran oo ilaalisa amniga, dhaqaalaha iyo midnimada gudaha, isbeddelka hadda socda wuxuu halis u yahay inuu noqdo bilow dhibaato ka weyn tan la doonayay in laga baxo.

GAROWE ONLINE