Xuutiyiinta iyo Bab al-Mandab: Maxay beddeleysaa qabsashada Mokha?

(GO) - Qabsashada Xuutiyiinta ee magaalada dekedda leh ee Mokha waxay wax ka beddeleysaa miisaanka dagaalka Yemen, iyadoo kooxda ay sii xoojineyso joogitaankeeda xeebaha ku dhow Marinka Bab al-Mandab, oo ah marin muhiim u ah ganacsiga iyo shidaalka caalamka.

Reuters ayaa xaqiijisay in Xuutiyiintu ay la wareegeen Mokha, iyadoo kooxdu ay hadda isku dayeyso inay adkeyso gacanta ay ku leedahay xeebaha Badda Cas. Marinka Bab al-Mandab, oo meesha ugu cidhiidhsan ballaciisu yahay 29 km, wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Qiyaastii 7% saliidda dunida ayaa mara marin-biyoodkan. 

Xuutigu horey uguma aysan baahnayn inay gacanta ku hayaan dhammaan xeebaha Bab al-Mandab si ay khatar ugu noqdaan maraakiibta. Iyagoo ka hawlgala Hodeidah iyo deegaanno kale, waxay horey u adeegsadeen gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, taas oo shirkado badan ku khasabtay inay maraakiibtooda ka leexiyaan Badda Cas.

Laakiin Mokha waxay siinaysaa faa’iido cusub. Koonfurta magaalada waxaa ku yaalla Dhubab iyo jasiiradda Mayyun (Perim), kuwaas oo si toos ah ugu dhow meesha ugu cidhiidhsan Bab al-Mandab. Labadaas goobood ayaa muhiim u ah cid kasta oo doonaysa inay awood weyn ku yeelato marinka. 

Maxay Iran ka helaysaa?

Horumarka Houthis wuxuu Tehran siinayaa awood istaraatiiji ah oo dheeraad ah xilli Iran ay dagaal kula jirto Maraykanka. Wakaaladaha wararka ayaa ilo Iranian, Yemeni iyo kuwo gobolka ah kasoo xigatay in Ilaalada Kacaanka Iran ay hub iyo talo ku taageereen gulufka Xuutiyiinta, inkastoo Tehran ay diiddo inay si toos ah u maamusho kooxda. 

Haddii Xuutiyiinta ay sii xoojiyaan joogitaankooda Bab al-Mandab, Iran waxay yeelanaysaa saaxiib awood u leh inuu cadaadis ka abuuro dhinaca Badda Cas, xilli Tehran lafteedu awood ku leedahay inay carqalad ka abuurto Marinka Hormuz.

Taasi macnaheedu ma aha in Iran ay maamusho labada marin, balse waxay siinaysaa Tehran awood siyaasadeed iyo militari oo ay ku cadaadin karto Maraykanka iyo xulafadiisa iyadoo khatarta ganacsiga iyo shidaalku ka iman karto laba jiho.

Sacuudiga maxay uga dhigan tahay?

Sacuudiga ayaa wajahaya xaalad adag. Riyadh waxay sannadihii dambe isku dayaysay inay ka fogaato dib ugu noqoshada dagaalkii ballaarnaa ee Yemen, balse guulaha Xuutiyiinta waxay wiiqayaan awoodda dowladda Yemen iyo kooxaha Sacuudigu taageero.

Warar ayaa sheegaya in dowladda Yemen ay Sacuudiga ka codsatay taageero cirka ah oo dheeraad ah, laakiin Riyadh ilaa hadda ay xoogga saartay taageerada saad, hub iyo sirdoon, iyadoo ka taxaddareysa dagaal cusub oo keeni kara weerarro culus oo Xuutiyiintu ku qaadaan gudaha Sacuudiga. 

Arrintan waxaa sii adkeynaya muhiimadda xeebaha Badda Cas u leeyihiin Sacuudiga. Dekedda Yanbu waxay Riyadh u tahay waddo muhiim ah oo saliidda looga dhoofiyo iyadoo laga leexanayo Hormuz. Haddii Bab al-Mandab isna noqdo marin khatar badan, faa’iidada waddadaas ayaa cadaadis cusub fuuli karaa. 

Dagaalkii Yemen ma dhammaaday?

Xabbad-joojintii 2022 waxay yareysay dagaalladii waaweynaa, balse ma aysan dhalin heshiis nabadeed oo kama dambeys ah. Sidaas darteed dagaalka Yemen ma dhammaan; wuxuu muddo galay xaalad degganaansho militari oo jilicsan.

Qabsashada Mokha iyo dagaallada cusub waxay muujinayaan in xaaladdaasi hadda is beddeleyso. Su’aasha ugu weyn waxay tahay in Xuutiyiinta ay ku ekaan doonaan adkeynta goobaha ay qabsadeen, mise ay koonfur ugu sii dhaqaaqi doonaan Dhubab iyo Mayyun.

Haddii ay halkaas gaaraan, dagaalka Yemen wuxuu yeelan karaa wejigii ugu khatarta badnaa muddo sannado ah — markan loollanku kuma koobnaan doono cidda maamusha Yemen, balse wuxuu si toos ah u taaban karaa cidda awoodda ugu badan ku leh marin-biyoodka Bab al-Mandab.

GAROWE ONLINE